Virus Nipah nguy hiểm như thế nào?
Virus Nipah là loại virus RNA gây bệnh nguy hiểm, lây từ động vật sang người và có thể dẫn đến viêm não cấp tính với tỷ lệ tử vong cao.
Ban đầu, những người nhiễm NiV thường không có triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ giống như cảm cúm thông thường với dấu hiệu sốt, mệt mỏi, đau đầu và đau cơ, khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn. Trong một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển nặng hơn với dấu hiệu như ho, khó thở, viêm phổi, viêm màng não. (2)
Điểm nguy hiểm lớn nhất của NiV là tỷ lệ tử vong cao, dao động từ 40%-75%, tùy thuộc vào chủng virus và tình trạng sức khỏe của người nhiễm. Những người may mắn sống sót có thể không hồi phục hoàn toàn, vì virus có thể để lại các di chứng lâu dài về thần kinh, như suy giảm trí nhớ, thay đổi tính cách như dễ cáu gắt, trầm cảm hoặc lo âu, co giật kéo dài, mất khả năng điều khiển cơ thể và khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Thậm chí, có những trường hợp sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, các dấu hiệu nhiễm trùng tiềm ẩn do virus tái hoạt động vẫn xuất hiện.
Con đường lây truyền của virus Nipah
Virus Nipah có thể lây truyền theo nhiều con đường: (3)
1. Từ động vật sang người
Virus tồn tại chủ yếu trong dơi ăn quả, đặc biệt là các loài thuộc chi Pteropus và có thể lây sang động vật như dê, lợn, chó, mèo, gia súc… Trong môi trường tự nhiên, động vật dễ dàng ăn phải trái cây nhiễm dịch tiết của dơi hoặc tiếp xúc với nguồn nước chứa chất thải của chúng. Đặc biệt, tại các trang trại, việc nuôi nhốt tập trung khiến virus phát tán nhanh chóng qua đường hô hấp và dịch tiết giữa các cá thể. Động vật đóng vai trò là “vật chủ trung gian” khuếch tán virus mạnh mẽ trước khi lây sang người. Con người có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm virus hoặc chất thải của chúng như nước bọt, nước tiểu, phân hoặc khi chạm vào động vật bệnh mà không có biện pháp bảo hộ.
2. Qua thực phẩm bị ô nhiễm
Virus Nipah có thể truyền sang người qua thực phẩm bị dơi nhiễm bệnh tiếp xúc hoặc nhiễm bẩn. Ví dụ như ăn trái cây chưa rửa sạch có dính nước bọt, dịch tiết chứa NiV của dơi. Việc ăn uống trực tiếp các thực phẩm này có thể dẫn đến nhiễm virus. Tại Bangladesh và Ấn Độ, dịch bệnh lây trực tiếp từ dơi sang người (qua nhựa cây chà là) mà không nhất thiết qua vật chủ trung gian.
3. Lây truyền từ người sang người
Virus Nipah lây truyền từ người sang người chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, máu hoặc chất bài tiết của người bệnh, chứ không lây qua không khí như SARS-CoV-2 (Covid-19) hay sởi. Do đó, nguy cơ lây nhiễm khi đi ngang qua người bệnh rất thấp, nhưng những người chăm sóc không sử dụng biện pháp bảo hộ vẫn có nguy cơ nhiễm virus cao. Hầu hết các đợt bùng phát đều giới hạn trong bệnh viện hoặc gia đình.
Virus Nipah có thể lây truyền từ động vật sang người, qua thực phẩm bị ô nhiễm và từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, máu hoặc chất bài tiết.Triệu chứng khi nhiễm virus Nipah
Virus Nipah có thể khởi phát giống cảm cúm, nhưng diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Dưới đây là những triệu chứng thường gặp khi nhiễm virus Nipah:
- Các dấu hiệu khởi phát: Ban đầu, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng giống bệnh cúm như sốt cao, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, nôn mửa và đau họng, khiến bệnh dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh viêm đường hô hấp khác.
- Diễn tiến nặng và biến chứng nguy hiểm: Khi bệnh tiến triển nặng, virus có thể tấn công hệ thần kinh, dẫn đến chóng mặt, lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật, viêm não cấp tính và trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể rơi vào hôn mê chỉ trong 24-48 giờ kể từ khi có triệu chứng thần kinh đầu tiên. Một số người cũng gặp vấn đề hô hấp nghiêm trọng, như khó thở, viêm phổi không điển hình hoặc suy hô hấp cấp tính.
- Di chứng lâu dài: Những người sống sót sau nhiễm bệnh có thể gặp các di chứng thần kinh kéo dài, bao gồm co giật kéo dài, thay đổi tính cách, khó khăn trong vận động, giảm khả năng tập trung hoặc suy giảm trí nhớ và có thể tái phát tình trạng viêm não sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, đây là điểm đặc biệt của NiV mà cực kì hiếm gặp ở các loại virus khác.
Thời gian ủ bệnh virus Nipah
Sau khi tiếp xúc với virus Nipah, thời gian ủ bệnh ở mỗi người có thể khác nhau. Thông thường, các triệu chứng sẽ xuất hiện từ 4-14 ngày, nhưng trong một số trường hợp hiếm gặp, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài lên tới 45 ngày, khiến việc nhận biết và theo dõi người nghi nhiễm trở nên đặc biệt quan trọng.
Các biện pháp giúp hạn chế nguy cơ nhiễm virus Nipah
Hiện, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc virus Nipah ở người. Tuy nhiên, do đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao và có nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa vẫn là rất cần thiết. Dưới đây là một số biện pháp giúp hạn chế nguy cơ nhiễm virus Nipah:
- Tránh tiếp xúc trực tiếp với dơi, đặc biệt là dơi ăn quả. Không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị dơi cắn, luôn rửa sạch, gọt vỏ kỹ và đun sôi nước ép trước khi dùng. Đặc biệt, việc tránh tiếp xúc với nhựa cây chà là là một khuyến cáo quan trọng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại các khu vực Bangladesh và Ấn Độ.
- Ngoài ra, các loại cây dơi thường trú ngụ như chà là, xoài, chuối, sung… nên được trồng cách xa khu dân cư, chuồng trại và nơi chăn thả gia súc.
- Tránh tiếp xúc trực tiếp với lợn, bò, dê… bị bệnh hoặc nghi nhiễm. Nếu bắt buộc phải giết mổ, xử lý hoặc tiêu hủy động vật nghi nhiễm, người chăn nuôi nên mang găng tay và quần áo bảo hộ. Đồng thời, cần khử trùng và vệ sinh chuồng trại định kỳ, cách ly ngay lập tức các trang trại hoặc gia súc nghi nhiễm khi phát hiện dịch.
- Người dân nên tránh tiếp xúc gần với người bệnh nếu không có biện pháp bảo hộ an toàn và rửa tay thường xuyên sau khi ra ngoài hoặc tiếp xúc với người khác.
- Khi chăm sóc người nhiễm virus, mọi người nên sử dụng khẩu trang, găng tay và các phương tiện bảo hộ thích hợp, đồng thời tránh dùng chung đồ cá nhân với người bệnh.
- Nhân viên y tế cần tuân thủ đầy đủ các biện pháp phòng ngừa tiêu chuẩn, bao gồm rửa tay, đeo khẩu trang, găng tay và sử dụng đồ bảo hộ. Các mẫu bệnh phẩm lấy từ người hoặc động vật nghi nhiễm virus phải được xử lý trong phòng thí nghiệm an toàn, dưới sự giám sát của nhân viên y tế.
- Ngoài ra, Bộ Y tế khuyến cáo người dân nên hạn chế đến các khu vực đang có dịch bệnh do vi rút Nipah nếu không thực sự cần thiết. Trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng có dịch, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.