KHỞI ĐẦU NĂM HỌC MỚI: SẴN SÀNG TỪ NHỮNG BƯỚC NHỎ
Những tuần đầu của năm học có thể mang đến nhiều cảm xúc khác nhau. Có bạn háo hức vì được gặp lại bạn bè và bắt đầu những trải nghiệm mới, nhưng cũng có bạn thấy lo lắng, bối rối hoặc chưa thể bắt nhịp ngay với việc học. Đặc biệt với học sinh lớp 6, bước chuyển từ Tiểu học lên THCS còn đi kèm nhiều thay đổi trong cách học, môi trường và các mối quan hệ.
Lo lắng, căng thẳng hay bỡ ngỡ trước những thay đổi là những phản ứng có thể xuất hiện khi chúng ta đứng trước nhiều thay đổi. Hãy cho bản thân thời gian để thích nghi từng chút. Một khởi đầu tốt có thể bắt đầu từ những việc nhỏ, vừa sức và được thực hiện đều đặn mỗi ngày.
Cho mình thời gian để làm quen
Những ngày đầu năm học, có rất nhiều điều bạn cần làm quen: phòng học ở đâu, thời khóa biểu như thế nào, mỗi thầy cô có cách dạy ra sao, cần chuẩn bị gì cho từng môn học hay làm thế nào để kết nối với những người bạn mới. Không phải tất cả những điều này đều có thể trở nên quen thuộc chỉ sau vài ngày. Vì vậy, nếu đôi lúc bạn vẫn thấy bối rối hoặc chưa bắt kịp nhịp học, hãy cho mình thêm thời gian.
Trong quá trình đó, hãy thử tìm cho mình những “điểm kết nối” ở trường. Đó có thể là một người bạn bạn cảm thấy thoải mái khi trò chuyện, một thầy cô bạn tin tưởng, một câu lạc bộ bạn muốn tham gia hay một hoạt động khiến bạn cảm thấy mình là một phần của trường học. Các nghiên cứu về school connectedness cho thấy cảm giác được quan tâm, hỗ trợ và thuộc về cộng đồng trường học có liên quan đến sức khỏe tinh thần, sự tham gia học tập và nhiều kết quả tích cực ở học sinh.
Đặt mục tiêu rõ ràng và vừa sức
Khi đã dần làm quen với môi trường mới, bạn cũng có thể bắt đầu tìm ra nhịp học tập phù hợp với mình. Đầu năm học cũng là lúc chúng ta thường đặt ra nhiều mục tiêu: “Năm nay mình sẽ học chăm hơn”, “Mình sẽ không trì hoãn nữa”, “Mình phải học thật tốt môn Tiếng Anh”. Những mục tiêu này nghe rất quyết tâm, nhưng lại có một điểm khó: chúng chưa cho chúng ta biết chính xác mình cần làm gì tiếp theo.
Một cách giúp mục tiêu trở nên rõ ràng hơn là sử dụng nguyên tắc SMART. Theo đó, một mục tiêu nên hướng tới năm đặc điểm: cụ thể (Specific), có thể đo lường (Measurable), có khả năng thực hiện (Achievable), phù hợp với điều mình muốn đạt được (Relevant) và có thời hạn (Time-bound).
Ví dụ, thay vì đặt mục tiêu khá chung chung là “Mình sẽ học tốt Tiếng Anh”, bạn có thể chuyển thành: “Trong 4 tuần tới, từ thứ Hai đến thứ Sáu, mình sẽ dành 15 phút mỗi ngày để học và ôn 5 từ vựng Tiếng Anh.” Mục tiêu này cụ thể vì bạn biết mình cần làm gì là học và ôn từ vựng; có thể đo lường vì bạn có thể kiểm tra mình đã học đủ 5 từ mỗi ngày hay chưa; có khả năng thực hiện khi 15 phút mỗi ngày là khoảng thời gian phù hợp với lịch học của bạn; phù hợp vì việc học từ vựng hỗ trợ mục tiêu cải thiện Tiếng Anh; và có thời hạn vì bạn xác định sẽ thực hiện trong 4 tuần.
Ghi nhận những tiến bộ
Sau khi đã đặt cho mình một mục tiêu rõ ràng và phù hợp, hãy bắt đầu hành động từ việc vừa sức và có thể lặp lại đều đặn. Sau một thời gian, hãy nhìn lại xem bạn có duy trì được việc đó không và điều chỉnh nếu cần để phù hợp hơn với lịch học của mình. Đừng quên theo dõi và ghi nhận những gì bạn đang làm được. Việc thường xuyên nhìn lại tiến trình giúp bạn nhận ra mình đã tiến được bao xa, điều gì đang hiệu quả và liệu mục tiêu có cần điều chỉnh để phù hợp hơn hay không.
Cuối mỗi tuần, hãy dành vài phút ghi lại theo ba câu hỏi: “Tuần này mình đã làm được gì?”, “Điều gì đã giúp mình làm được điều đó?” và “Tuần tới mình muốn tiếp tục hoặc điều chỉnh điều gì?” Ví dụ: “Mình đã học từ vựng 4/5 ngày như kế hoạch; Việc học ngay sau bữa tối giúp mình dễ nhớ hơn; Tuần tới mình sẽ tiếp tục duy trì khung giờ này.”
Khi khó khăn, tìm kiếm sự hỗ trợ cũng là một kỹ năng
Sẵn sàng cho năm học mới không có nghĩa là bạn phải tự mình giải quyết mọi vấn đề. Có những lúc bạn có thể thấy bài vở quá tải, khó hòa nhập với lớp, xảy ra mâu thuẫn với bạn bè, thường xuyên căng thẳng hoặc đơn giản là không biết phải bắt đầu giải quyết một vấn đề từ đâu. Khi đó, việc tìm kiếm sự hỗ trợ cũng là một cách chúng ta chủ động ứng phó với khó khăn.
Bạn có thể bắt đầu bằng việc trò chuyện với cha mẹ, một người bạn đáng tin cậy, giáo viên chủ nhiệm, một thầy cô mà bạn cảm thấy thoải mái hoặc phòng Tâm lý học đường. Nếu chưa biết bắt đầu từ đầu như thế nào, một câu mở đầu như“Dạo này mình/con đang gặp một chuyện và mình/con muốn được hỗ trợ” cũng đã có thể mở đầu cho một cuộc trò chuyện.
Kết luận: Thích nghi với năm học mới có thể không diễn ra trong ngày một ngày hai. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ, vừa sức và phù hợp với mình để từng ngày thêm sẵn sàng, tự tin và tìm được nhịp học tập của riêng bạn.
Tài liệu tham khảo:
- Centers for Disease Control and Prevention. (2024). School connectedness helps students thrive. https://www.cdc.gov/youth-behavior/school-connectedness/index.html?
- Doran, G. T. (1981). There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives. Management Review, 70(11), 35–36.
CÙNG CON KHỞI ĐẦU NĂM HỌC: SẴN SÀNG TỪ NHỮNG BƯỚC NHỎ
Năm học mới không chỉ mang đến nhiều cảm xúc cho học sinh mà cha mẹ cũng có thể cảm thấy háo hức, hồi hộp xen lẫn lo lắng. Đặc biệt khi con bước vào lớp 6, những thay đổi từ Tiểu học lên THCS khiến cả con và cha mẹ cần thời gian để làm quen. Trong giai đoạn này, sự đồng hành phù hợp của cha mẹ có thể giúp con từng bước thích nghi và tự tin hơn với năm học mới.
Cho con thời gian để thích nghi
Trước những thay đổi, cảm giác hồi hộp, lo lắng hoặc chưa quen có thể xuất hiện. Vì vậy, trong những tuần đầu, cha mẹ có thể nhận thấy con dễ mệt hơn sau giờ học, lo lắng về bài vở, chưa nhớ thời khóa biểu, ít chia sẻ, ngại bắt chuyện với bạn mới hoặc cần cha mẹ hỗ trợ nhiều hơn trước. Những biểu hiện này có thể xuất hiện trong quá trình con đang làm quen với môi trường mới và cần được cha mẹ quan sát trong bối cảnh cụ thể.
Cha mẹ cũng có thể cảm thấy lo lắng khi con chưa quen với môi trường mới. Điều này đôi khi khiến chúng ta muốn nhắc nhở, kiểm tra hoặc muốn làm giúp con. Điều cha mẹ có thể làm là cho con thời gian để thích nghi. Bên cạnh đó, hãy khuyến khích con xây dựng những “điểm kết nối” ở trường: một người bạn con cảm thấy thoải mái, một thầy cô con tin tưởng, một câu lạc bộ hoặc hoạt động con yêu thích. Cảm giác được quan tâm, hỗ trợ và thuộc về trường học có liên quan đến sức khỏe tinh thần, sự tham gia học tập và nhiều kết quả tích cực ở học sinh (CDC, 2024).
Cùng con đặt mục tiêu vừa sức
Cha mẹ có thể giúp con chuyển những kỳ vọng thành một mục tiêu rõ ràng và vừa sức. Một cách đơn giản là tham khảo nguyên tắc SMART: mục tiêu cần cụ thể (Specific) – con sẽ làm gì; có thể đo lường (Measurable) – làm bao nhiêu hoặc bao nhiêu lần; có khả năng thực hiện (Achievable) – phù hợp với khả năng và lịch sinh hoạt hiện tại của con; phù hợp (Relevant) – gắn với điều con thực sự muốn cải thiện; và có thời hạn (Time-bound) – con sẽ thực hiện trong bao lâu.
Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu “Con phải học tốt tiếng Anh”, cha mẹ có thể cùng con cụ thể hóa thành: “Trong 4 tuần tới, từ thứ Hai đến thứ Sáu, con dành 15 phút sau bữa tối để học và ôn 5 từ mới.” Khi đó, con biết rõ mình cần làm gì, làm khi nào và duy trì trong bao lâu.
Điều quan trọng là kiểm tra xem mục tiêu có thực sự vừa sức với con. Nếu 15 phút mỗi ngày vẫn khó duy trì, có thể bắt đầu với 10 phút hoặc 3 ngày/tuần. Mục tiêu có thể được điều chỉnh để phù hợp hơn, thay vì trở thành thêm một áp lực mà con phải hoàn thành.
Giúp con duy trì và nhìn thấy sự tiến bộ
Đặt được mục tiêu mới chỉ là bước đầu. Tiếp theo, cha mẹ có thể giúp con tạo được những điều kiện thuận lợi để duy trì hành động. Chẳng hạn, nếu con dự định học từ vựng 15 phút sau bữa tối, hãy cùng con thống nhất khung giờ, chuẩn bị sẵn sách và hạn chế những yếu tố gây xao nhãng. Sau đó, hãy để con chủ động thực hiện, thay vì liên tục nhắc nhở hoặc làm thay.
Bên cạnh kết quả, hãy ghi nhận cả những tiến bộ nhỏ của con. Lời ghi nhận sẽ hiệu quả hơn khi cha mẹ nói cụ thể điều mình quan sát được, đặc biệt là nỗ lực, cách làm hoặc sự tiến bộ của con, thay vì chỉ khen “Con giỏi quá!”. Ví dụ: “Tuần này mẹ thấy con đã tự ngồi vào bàn học đúng giờ 4 hôm rồi”, “Hôm nay mẹ rất vui khi thấy con quen được một người bạn mới” hoặc “Mẹ rất ngạc nhiên khi con chủ động đăng ký tham gia câu lạc bộ. Con của mẹ can đảm quá!.” Cách ghi nhận tập trung vào quá trình giúp trẻ nhận ra mình đang tiến bộ ở đâu và hành động nào đang có hiệu quả.
Khi con gặp khó khăn, hãy trở thành người con có thể tìm đến
Khi con gặp khó khăn, điều con cần trước tiên đôi khi không phải là một lời khuyên, mà là được lắng nghe và thấu hiểu. Cha mẹ có thể dành thời gian nghe con chia sẻ, hạn chế ngắt lời hoặc vội đánh giá, đồng thời ghi nhận cảm xúc của con bằng những câu như: “Mẹ hiểu chuyện đó khiến con cảm thấy…..” hay “Có vẻ con cảm thấy…khi chuyện đó xảy ra.”
Khi con đã có cơ hội bộc bạch nỗi lòng và cảm thấy được thấu hiểu, cha mẹ có thể cùng con tìm cách giải quyết: “Con nghĩ mình có thể làm gì?”, “Có cách nào con muốn thử trước?”, “Bố/mẹ có thể hỗ trợ con điều gì?”. Thay vì giải quyết thay, hãy khuyến khích con lựa chọn và thử thực hiện giải pháp phù hợp với chính con, đồng thời thể hiện sự sẵn sàng hỗ trợ khi con cần.
Nếu khó khăn kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc học, sinh hoạt, cảm xúc hay các mối quan hệ, cha mẹ có thể chủ động kết nối với giáo viên hoặc Phòng Tâm lý học đường để con được hỗ trợ phù hợp.
Kết luận: Thích nghi với năm học mới là một quá trình và mỗi trẻ sẽ có nhịp độ riêng. Cha mẹ có thể đồng hành bằng những điều nhỏ: lắng nghe, cùng con đặt mục tiêu vừa sức, ghi nhận từng tiến bộ và sẵn sàng hỗ trợ khi con gặp khó khăn. Sự đồng hành phù hợp hôm nay sẽ giúp con từng bước tự tin và chủ động hơn trên hành trình của chính mình.
